Bilimsel Bilgiye Ulaşma Yolları

Büyüteçle doğayı inceleyen üçüncü sınıf öğrencisi.

Çevremizde olup bitenleri anlamak isteriz: "Gökkuşağı nasıl oluşur?", "Karıncalar neden sıra sıra yürür?" Bilim insanları da böyle meraklı sorularla yola çıkar. Merak ettikleri konuda doğru ve güvenilir bilgiye ulaşmak için belli yollar kullanır. Bu yollara bilimsel bilgiye ulaşma yolları denir.

Merak, Soru Sorma ve Bilgi Toplama

• Önce merak ederiz: "Bu nasıl oluyor?" diye düşünürüz. Her yeni keşif bir merakla başlar.
• Sonra soru sorarız: Ne? Neden? Nasıl? Ne zaman? Hangi koşullarda? Sorularımız araştırmamıza yol gösterir.
• Sorularımızın cevabını bulmak için bilgi toplarız: Kitap, dergi ve ansiklopedi okuruz, güvenilir kaynaklara bakarız, konuyu bilen kişilere sorarız.

Gözlem, Tahmin ve Deney

• Gözlem yapmak: Bir olayı dikkatle izlemek ve duyularımızla fark ettiklerimizi zihnimizde saklamaktır. Örneğin bir bitkinin güneşe doğru yönelip yönelmediğini günlerce izleyebiliriz.
• Tahmin etmek: Topladığımız bilgilere bakarak "Bence sonuç böyle olacak." demektir.
• Deney yapmak: Tahminimizin doğru olup olmadığını anlamak için deneyler kurarız.
• Karşılaştırma ve veri kaydetme: Gözlem ve deney sonuçlarını birbiriyle karşılaştırır; ölçtüklerimizi, gördüklerimizi tablo, çizim ve listelerle kaydederiz. Kaydettiğimiz bu bilgilere veri denir.
• Model oluşturma: İncelediğimiz bir varlığın benzerini, küçüğünü ya da basit bir örneğini yaparak onu daha iyi anlamaya çalışırız.

Sonuç Çıkarma ve Paylaşma

Topladığımız verileri bir araya getirir ve bir sonuç çıkarırız. Öğrendiklerimizi arkadaşlarımızla paylaşır, onların düşüncelerini dinleriz. Böylece konuya farklı yönlerden de bakabiliriz.

Unutma!

• Bilimsel bilgiye ulaşırken her zaman aynı sırayı izlemek gerekmez; basamaklar konuya göre değişebilir.
• Deneyimiz istediğimiz gibi sonuçlanmazsa pes etmeyiz; yöntemimizi değiştirip yeniden deneriz.
• En önemlisi: Merak et, araştır, dene ve öğrendiklerini arkadaşlarınla paylaş.

Adım Adım Bir Bilimsel Araştırma Örneği

• Merak ve Soru Sorma: Bahçedeki çiçeklerin hep güneşe doğru baktığını fark ettik ve merak ettik: "Acaba bir bitkiyi karanlık bir odaya koysak, sadece su vererek büyümesini sağlayabilir miyiz?"
• Bilgi Toplama: Okul kütüphanesindeki fen bilgisi kitaplarını inceledik. Bitkilerin büyümek için suya, toprağa ve ışığa ihtiyaç duyduğunu okuduk.
• Tahmin Etmek (Hipotez): Topladığımız bilgilere dayanarak bir tahminde bulunduk: "Işık almayan bitki, ışık alan bitki kadar sağlıklı büyüyemez ve bir süre sonra solar."
• Deney Yapmak: Aynı boyda ve aynı toprak yapısına sahip iki adet özdeş saksı bitkisi aldık. A Saksısı: Gün boyu güneş alan pencere kenarına konuldu. B Saksısı: Tamamen karanlık olan bir gardırobun içine yerleştirildi. Her iki bitkiye de her gün eşit miktarda su verildi (Kontrollü Deney).
• Gözlem ve Veri Kaydetme: Bir hafta boyunca her gün iki bitkinin de boyunu cetvelle ölçtük, yaprak renklerini inceledik ve bir tabloya kaydettik. Veri: 5. günün sonunda karanlıktaki bitkinin yaprakları sararmaya ve boyu eğilmeye başladı. Pencere kenarındaki ise yeşil ve dik kaldı.
• Sonuç Çıkarma ve Paylaşma: Topladığımız verileri incelediğimizde tahminimize ulaştık: "Bitkiler yaşamak ve büyümek için kesinlikle güneş ışığına ihtiyaç duyar." Bu hazırladığımız tabloyu ve fotoğrafları sınıfta arkadaşlarımızla paylaştık.