Canlıların Yaşam Döngüleri
Bir canlının doğması ya da yumurtadan çıkması, büyümesi, gelişmesi, üremesi ve yaşamını tamamlamasına kadar geçirdiği tüm aşamalara yaşam döngüsü denir. Her canlının kendine özgü bir yaşam döngüsü vardır. Kimi canlı yumurtadan çıkar, kimi tohumdan oluşur, kimi de doğumla dünyaya gelir.
Kelebeğin Yaşam Döngüsü
Kelebeğin yaşamı birkaç aşamada tamamlanır:
- Dişi kelebek, yaprakların üzerine minicik yumurtalar bırakır.
- Yumurtalardan çıkan tırtıllar yaprak yiyerek hızla büyür.
- Büyüyen tırtıl, ipekten bir koza örer ve bir süre kozanın içinde kalır.
- Kozadan kanatlı bir kelebek çıkar. Yeni kelebek de yumurtalarını bırakarak döngünün yeniden başlamasını sağlar.
Tırtılın kelebeğe dönüşmesi gibi canlının biçim değiştirmesine başkalaşım denir.
Kurbağanın Yaşam Döngüsü
Kurbağalar da yaşamlarına suda yumurta olarak başlar. Yumurtalardan çıkan yavrular, iribaş adı verilen kuyruklu küçük canlılardır ve suda yüzerler. İribaşlar büyüdükçe bacakları çıkar, kuyrukları kaybolur ve sonunda karada da yaşayabilen bir kurbağa olurlar. Bu da başkalaşıma bir başka örnektir.
Bitkilerin Yaşam Döngüsü
Bitkilerin yaşamı tohumla başlar. Toprağa düşen tohum su alınca çimlenir; toprağa doğru kök, yukarıya doğru filiz salar. Filiz büyüyüp bir fide, sonra kocaman bir bitki olur. Bitki büyüyünce çiçek açar ve çiçeklerinden yeni tohumlar oluşur. Yeni tohumlar toprağa düşünce döngü yeniden başlar.
İnsanın ve Tavuğun Yaşamı
- Tavuk: Yumurtadan çıkan civciv büyüyüp gelişerek bir tavuğa dönüşür. Tavuk büyüyünce yumurtlayarak yeni civcivlerin oluşmasını sağlar.
- İnsan: İnsanlar bebek olarak dünyaya gelir. Bebek büyüyüp çocuk, sonra genç ve yetişkin olur. Yetişkin insanların da kendi çocukları olur ve yaşam böylece sürer.
Unutma!
- Yaşam döngüsü, canlının oluşumundan yaşamını tamamlamasına kadar geçen aşamaların bütünüdür.
- Bazı canlılar yumurtadan, bazıları tohumdan, bazıları ise doğumla dünyaya gelir.
- Kelebek ve kurbağa gibi canlılar biçim değiştirir; buna başkalaşım denir.