Dünya'nın Şekli
Dünya'nın Şekli
Sabah pencereden baktığımızda gördüğümüz düzlükler, dağlar ve denizler bizi yanıltabilir: Dünya sanki dümdüz bir tepsi gibi görünür. Oysa uzaydan çekilen fotoğraflara baktığımızda Dünya'nın küreye benzediğini görürüz. Dünya tam bir küre değildir; kutuplarından hafifçe basık, orta kısmı hafifçe şişkindir. Bu yüzden şeklini portakala benzetebiliriz.
Dünya'nın Şeklini Nasıl Biliyoruz?
- Deniz kenarında durup uzaklaşan bir gemiye bakarsak önce geminin gövdesinin, sonra direğinin kaybolduğunu görürüz. Dünya düz olsaydı gemi küçülerek kaybolurdu. Bu gözlem, Dünya'nın yüzeyinin eğri olduğunu gösterir.
- Ay tutulması sırasında Dünya'nın Ay üzerine düşen gölgesi yuvarlaktır.
- Uzaya gönderilen araçların çektiği fotoğraflarda Dünya, mavi ve beyaz bir küre gibi görünür.
- Aynı yönde uzun süre yol alan gemi ve uçaklar, başladıkları noktaya geri dönebilir. Bu da ancak Dünya'nın çevresi dolaşılabilen küre benzeri bir cisim olduğunda mümkündür.
Eskiden İnsanlar Ne Sanıyordu?
Çok eski çağlarda bazı insanlar Dünya'nın düz bir tepsiye benzediğini düşünüyordu. Yüzyıllar boyunca bilim insanları gözlemler yaptı ve düşüncelerini kanıtlarla destekledi. Pisagor, Dünya'nın yuvarlak olduğunu söyleyen ilk kişilerdendir. Aristo gözlemleriyle bu görüşü desteklemiştir. Türk bilgini Birûnî, Dünya'nın küreye benzediğini belirtmiştir. Macellan'ın gemileri Dünya'nın çevresini dolaşarak başladıkları limana geri dönmüştür. Günümüzde uzay fotoğrafları bu tahminleri kesin olarak doğrulamıştır.
Gözlem Yapalım ve Model Kuralım
Biz de gözlemlerimize dayanarak Dünya'nın şekliyle ilgili tahmin yürütebiliriz. Sınıfımızdaki küre biçimindeki modelle (globus) Dünya'yı canlandırabilir, üzerinde karaları ve denizleri inceleyebiliriz.
Unutma!
- Dünya dümdüz değildir; küreye benzer ve kutuplarından hafifçe basıktır.
- Uzaklaşan geminin önce gövdesinin kaybolması ve Ay tutulmasındaki yuvarlak gölge önemli kanıtlardandır.
- Bilim insanları gözlem, araştırma ve yolculuklarla Dünya'nın şeklini kanıtlamıştır.