|
Ay'ın Genel Özellikleri
- Bir gezegenin çevresinde dolanan gök cisimlerine uydu denir; Ay, Dünya'nın tek doğal uydusudur.
- Dünya'ya en yakın gök cismi Ay'dır.
- Ay'ın parlak görünmesinin sebebi kendi ışığı değil, Güneş'ten gelen ışığı yansıtmasıdır.
- Ay'ın biçimi Güneş ve Dünya gibi küreye benzer.
- Ay'ın çapı, Dünya'nın çapının yaklaşık dörtte biri kadardır.
- Dünya ile Ay arasındaki uzaklık yaklaşık 384.400 kilometredir.
- Güneş basketbol topu, Dünya nohut tanesi, Ay ise mercimek tanesi büyüklüğünde düşünülebilir.
- Güneş'ten küçük olmasına karşın Ay'ın Güneş'ten büyük görünmesinin nedeni, Dünya'ya çok yakın olmasıdır.
Ay'ın Yapısı ve Yüzeyi
- Ay'ın atmosferi yok denecek kadar incedir.
- Atmosfer çok ince olduğu için gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkı çok büyüktür; gündüz 100 °C'nin üzerine çıkar, gece eksi 150 °C'nin altına iner.
- Ay'da yağmur, kar ve rüzgâr gibi hava olayları görülmez.
- Hava olayları olmadığı için yüzeydeki toz tabakası ve astronotların ayak izleri bozulmadan kalır.
- Gök taşlarının yüzeye çarpmasıyla oluşan derin çukurlara krater denir.
- Ay yüzeyinde kraterlerin yanı sıra vadiler, kayalıklar ve yüksek dağlar bulunur.
- Yüzeydeki koyu renkli bölgeler geniş düzlükleri, açık renkli bölgeler ise engebeli ve yüksek alanları gösterir.
Ay'ın Hareketleri
- Ay'ın iki temel hareketi vardır: kendi ekseni çevresinde dönme ve Dünya'nın çevresinde dolanma.
- Ay'ın kendi ekseni çevresindeki dönüşü ile Dünya çevresindeki dolanması yaklaşık 27,3 gün sürer.
- Bu iki süre eşit olduğu için Dünya'dan bakıldığında Ay'ın hep aynı yüzü görülür.
- Ay, Dünya ile birlikte Güneş'in çevresinde de dolanır; bu hareket yaklaşık bir yıl sürer.
- Bir yeni aydan sonraki yeni ay yaklaşık 29,5 gün sonra görülür; bu süre takvimde "bir ay" olarak adlandırılır.
Ay'ın Evreleri
- Ay'ın Dünya'dan farklı biçimlerde görünmesine evre denir.
- Evreler Ay'ın biçiminin değişmesinden değil, Güneş ışığını yansıtan yüzeyinin Dünya'ya göre konumunun değişmesinden kaynaklanır.
- Ay'ın dört ana evresi vardır: yeni ay, ilk dördün, dolunay ve son dördün.
- Yeni ayda Ay'ın Dünya'ya dönük yüzü karanlıktır ve Ay gökyüzünde görülmez.
- İlk dördün evresinde Ay'ın sağ yarısı, son dördün evresinde ise sol yarısı aydınlık görünür.
- Dolunay evresinde Dünya'ya dönük yüzeyin tamamı aydınlıktır.
- Ana evreler arasındaki geçişi sağlayan evreler hilal ve şişkin aydır.
- İki ana evre arasındaki süre yaklaşık bir haftadır; evrelerin tamamı yaklaşık 29,5 günde yinelenir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- Evrelerin nedeni Dünya'nın gölgesi değildir; Dünya'nın gölgesinin Ay'a düşmesi Ay tutulmasıdır ve her ay gerçekleşmez.
- Ay'ın biçimi değişmez; değişen, Dünya'dan görülen aydınlık bölgenin büyüklüğüdür.
- Ay kendi ışığını üretmez, Güneş'ten gelen ışığı yansıtır.
- Ay'ın Dünya'dan görülmeyen yüzü de Güneş ışığı alır.
- Ay her gece aynı biçimde görünmez; görünümü düzenli bir döngü içinde değişir.
Model Kurma
- Modelde en büyük küre Güneş'i, orta büyüklükteki küre Dünya'yı, en küçük küre Ay'ı temsil eder.
- Ay'ın Dünya'nın, Dünya'nın ise Güneş'in çevresinde dolanacağı biçimde yerleştirilmesi gerekir.
- Yeni kanıtlar elde edildiğinde model geliştirilir; örneğin dönme ve dolanma sürelerinin eşitliği modele eklendiğinde Ay'ın hep aynı yüzünün görülmesi açıklanabilir.
|