|
Isı Nedir?
- Isı, sıcaklıkları farklı maddeler arasında alınıp verilen bir enerji türüdür.
- Isı ancak sıcaklıkları farklı olan maddeler arasında alınıp verilir.
- Isının akış yönü sıcaklığı yüksek olandan sıcaklığı düşük olana doğrudur.
- Birimi joule (J) ya da kalori (cal)dır.
- Isı, kalorimetre kabı ile hesaplanır; doğrudan bir araçla okunmaz.
- Isı madde miktarına bağlıdır.
Sıcaklık Nedir?
- Sıcaklık, bir maddenin ne kadar sıcak ya da soğuk olduğunu gösteren bir ölçüdür; enerji türü değildir.
- Birimi derece Celsius (°C)tur.
- Termometre ile ölçülür; ısı ölçülmez.
- Sıcaklık maddeler arasında alınıp verilmez.
- Sıcaklık madde miktarına bağlı değildir; bir bardak kaynar su da bir sürahi kaynar su da 100 °C'tur.
- 0 °C'nin altındaki değerler eksi olarak yazılır (örneğin -4 °C).
Benzerlikleri ve Farkları
- Benzerlik: ikisi de bir maddenin sıcaklık durumuyla ilgilidir ve günlük yaşamda birlikte kullanılır.
- Benzerlik: ikisi de ısı alışverişi sırasında değişir; ikisinin de bir birimi ve ölçüm yolu vardır.
- Isı enerjidir, sıcaklık ölçüdür.
- Isı alınıp verilir, sıcaklık alınıp verilmez.
- Isının birimi J ya da cal, sıcaklığın birimi °C'tur.
- Isı kalorimetre kabı ile hesaplanır, sıcaklık termometre ile ölçülür.
- Isı madde miktarına bağlıdır, sıcaklık bağlı değildir.
Aynı Sıcaklık, Farklı Isı
- Sıcaklıkları aynı olan maddelerin ısıları eşit olmak zorunda değildir.
- Bir bardak ve bir sürahi kaynar suyun sıcaklığı 100 °C'tur ama sürahideki suyun ısısı daha fazladır.
- Aynı sıcaklığa gelmek için miktarı fazla olan su daha çok ısı alır.
- Eşit kütlede alınan sıvıdan uzun süre ısıtılanın sıcaklık artışı daha fazladır.
- Eşit süre ısıtılan kaplardan kütlesi az olanın son sıcaklığı daha yüksektir.
Isı Alışverişi
- Sıcaklıkları farklı maddeler temas ettirildiğinde aralarında ısı alışverişi başlar.
- Isı veren maddenin sıcaklığı azalır, ısı alan maddenin sıcaklığı artar.
- Isı alışverişi, sıcaklıklar eşitleninceye kadar sürer.
- Sıcaklıklar eşitlendiğinde alışveriş durur; bu sıcaklığa denge (son) sıcaklık denir.
- Sıcaklıkları eşit olan maddeler arasında ısı alışverişi gerçekleşmez.
- "Soğuk madde ısı verir" denmez; soğuk denilen madde ısıyı alır.
Sıvıları Karıştıralım
- 80 °C'taki su ile 20 °C'taki su karıştırıldığında karışımın sıcaklığı iki değerin arasında olur.
- Son sıcaklık hiçbir zaman ilk sıcaklıkların en düşüğünden küçük, en yükseğinden büyük olamaz.
- Miktarları ve cinsleri aynı sıvılarda son sıcaklık, ilk sıcaklıkların ortalamasıdır: (80 + 20) / 2 = 50 °C.
- Miktarlar eşit değilse son sıcaklık ortalamadan farklı çıkar ama yine iki ilk sıcaklığın arasında kalır.
- Deneyde kaplar özdeş, sıvı miktarları eşit ve sıvılar aynı cins olmalıdır.
Grafik Okuma
- Sıcaklık–zaman grafiğinde düşey eksen sıcaklığı, yatay eksen zamanı gösterir.
- Eğrinin yükselmesi sıcaklığın arttığını, alçalması azaldığını gösterir.
- İki eğri denge sıcaklığında birleşir.
- Denge sıcaklığından sonra grafik yatay devam eder; sıcaklık değişmez.
Günlük Yaşamdan
- Ateşli hastanın alnına ıslak bez konması → bez ısı alır, vücut sıcaklığı düşer.
- Buzdolabından çıkan şişenin buğulanması → su buharı ısı vererek sıvılaşır.
- Kalorifer peteğinin odayı ısıtması → petekteki sıcak su havaya ısı verir.
- Kolonyanın serinletmesi → buharlaşırken elden ısı alır.
- Metal korkuluğun tahtadan soğuk hissedilmesi → metal ısıyı daha hızlı çeker.
Sık Yapılan Hatalar
- "Havanın ısısı 25 °C'tur." yanlıştır; doğrusu "Havanın sıcaklığı 25 °C'tur."
- "Kalorifer odaya sıcaklık verdi." yanlıştır; kalorifer odaya ısı verir.
- Termometre ısıyı değil sıcaklığı ölçer.
- Isı alan her maddenin sıcaklığı artmaz; hâl değiştiren maddenin sıcaklığı sabit kalır.
- Sıcaklıkları eşit olan maddeler arasında ısı alışverişi olmaz.
|