1 Yer çekimi kuvveti, Dünya'nın çevresinde bulunan bütün cisimlere etki eder. Evrendeki bütün gök cisimleri, kütleleriyle orantılı bir çekim kuvvetine sahiptir. Ay'ın çekim kuvveti, Dünya'nın çekim kuvvetinin altıda biri (1/6) kadardır; bu nedenle bir cismin Dünya'daki ağırlığı, Ay'daki ağırlığının 6 katıdır.
Aşağıdaki tabloda bazı cisimlerin Ay'da ve Dünya'da ölçülen kütle ile ağırlık değerleri verilmiştir.
Buna göre tablodaki I, II ve III ile belirtilen yerlere yazılması gereken değerler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
2 Bir fen bilimleri öğretmeni, laboratuvarda öğrencilerine eşit kollu terazi, dinamometre ile şekilleri ve kütleleri birbirinden farklı cisimler dağıtmıştır. Öğrenciler bu malzemelerle deneyler yapmıştır. Aşağıdaki görselde öğrencilere verilen laboratuvar malzemeleri gösterilmiştir.
Gülin: K ve L cisimlerini eşit kollu terazide tarttıktan sonra sırayla dinamometreye asıp ağırlıklarını karşılaştırdım; böylece ağırlığın cisimlerin şekline bağlı olmadığını gördüm. (Cisimleri, kütlelerine eşit standart kütlelerle dengeleyerek tarttım.)
Yağmur: K ve M cisimlerini eşit kollu terazide tarttıktan sonra sırayla dinamometreye asıp ağırlıklarını karşılaştırdım; böylece ağırlığın kütleye bağlı olduğunu gördüm. (Cisimleri, kütlelerine eşit standart kütlelerle dengeleyerek tarttım.)
Öğrencilerin verilen malzemelerle yaptıkları deneyler için ne söylenebilir?
3 Ahmet, kütle ile ağırlığı karşılaştırmak için aşağıdaki tabloyu hazırlamıştır.
Sonradan hata yaptığını fark eden Ahmet, hangi iki cümlenin yerini değiştirirse hatasını düzeltmiş olur?
4 Deney yapan bilim insanları; bağımsız, bağımlı ve kontrol edilen değişkenleri belirleyerek çalışır. Araştırmacının üzerinde doğrudan değişiklik yaptığı değişkene bağımsız değişken, araştırmacının doğrudan müdahale etmediği değişkene bağımlı değişken, değeri sabit tutulan değişkene ise kontrol edilen değişken denir.
Bir araştırmacı, K cismi ile farklı konumlarda iki deney yapmıştır.
1. Deney: K cisminin kütlesi, Ekvator'da ve kutuplarda eşit kollu terazi ile ölçülmüş; her iki konumda da aynı kütle değeri bulunmuştur.
2. Deney: K cisminin ağırlığı, Ekvator'da ve kutuplarda dinamometre ile ölçülmüş; kutuplarda dinamometre yayındaki uzama miktarının Ekvator'dakinden daha fazla olduğu görülmüştür.
Deneylerin yapılışı ve sonuçlarına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
5 Dünya üzerinde kutuplardan Ekvator'a doğru gidildikçe cisme etki eden yer çekimi kuvveti azalır; bu nedenle bir cismin kutuplardaki ağırlığı, Ekvator'daki ağırlığından daha büyük ölçülür.
Madde miktarı değişmeyen bir gemi, izlediği güzergâh boyunca P, R ve S noktalarından geçmiş; kütlesi ile ağırlığı bu noktalarda ölçülerek kaydedilmiştir. Aşağıdaki görselde geminin izlediği güzergâh ve ölçüm yapılan noktalar gösterilmiştir.
Elde edilen verilere göre,
yargılarından hangileri doğrudur?
6 Bir cisme etki eden yer çekimi kuvveti, cisim ile yer arasındaki uzaklığa bağlı olarak değişir; yer çekimi kuvveti azaldıkça cismin ağırlığı da azalır.
Özdeş K, L ve M küresel cisimleri, aynı yatay doğrultu üzerinde Dünya'ya I, II ve III ile belirtilen uzaklıklarda duracak biçimde konumlandırılmıştır. Aşağıdaki görselde özdeş cisimlerin Dünya'ya göre konumları gösterilmiştir.
Cisimler bu konumlarda iken dinamometre ile ölçülen ağırlık değerleri arasında L > M > K ilişkisi bulunmuştur.
Bu durumda cisimlerin Dünya'ya olan uzaklıkları arasındaki ilişki hangi seçenekte doğru verilmiştir?
7 1 kg kütleli bir cismin ağırlığı, deniz seviyesinde bulunan farklı noktalarda ölçülmüş ve aşağıdaki değerler elde edilmiştir.
Tabloya göre 3 kg kütleli bir cismin ağırlığı hangi ölçüm yerinde en az çıkar?
8 Yerin merkezine yaklaşan bir cisme etki eden çekim kuvveti artar. Kütlesi 5 kg olan bir cisim, Dünya üzerindeki X, Y ve Z noktalarına götürülerek incelenmiştir. Aşağıdaki görselde cismin bulunduğu noktalar verilmiştir.
Cismin X, Y ve Z noktalarındaki durumunu doğru gösteren grafik hangisidir?
9 Aynı maddeden yapılmış farklı kalınlıktaki yaylar kullanılarak aşağıdaki iki dinamometre hazırlanmıştır. Aşağıdaki görselde hazırlanan iki dinamometre gösterilmiştir.
Bu dinamometrelerle meyveler tartılmış ve şu sonuçlara ulaşılmıştır:
Bu bilgilere göre meyvelerin kütleleri hangi seçenekteki gibi olabilir? (1 kg = 10 N alınacaktır.)
10 Bir öğrenci, cismin kütlesi ile ağırlığı arasındaki ilişkiyi incelemek için bir deney tasarlamıştır. Aşağıdaki görselde deneyin 1. aşamasını gösterilmiştir.
Öğrencinin amacına ulaşabilmesi için 2. aşamada hangisini yapması gerekir?
11 Bir astronot, görevli olduğu Mars'tan Jüpiter'e doğru yola çıkmıştır. Aşağıdaki görselde Mars ve Jüpiter gösterilmiştir.
Bu bilgilere göre astronotla ilgili hangi yorum yapılabilir?
12
Buna göre aracın Ay'a iniş yapabilmesi ve indikten sonra yüzeyde kalabilmesi neyi kanıtlar?
13 Aşağıdaki görselde, Dünya üzerindeki K ve L noktaları işaretlenmiştir.
Buna göre,
ifadelerinden hangileri doğrudur?
14 Bir grup öğrenci aşağıdaki etkinliği yapmıştır. Aşağıdaki görselde dinamometreyle yapılan iki ölçüm gösterilmiştir.
Dinamometreye bir cisim asılmış ve okunan değer kaydedilmiştir. Daha sonra dinamometreye aynı cisimden bir tane daha eklenmiş ve okunan değer yeniden kaydedilmiştir.
Öğrencilerin yaptığı etkinlikten çıkarılabilecek yorum hangi seçenekte verilmiştir?
15 X cismi kutup bölgesinden Ekvator'a doğru, Y cismi ise dağ tepesinden deniz seviyesine doğru taşınmaktadır. Aşağıdaki görselde X ve Y cisimlerinin götürüldüğü yerler gösterilmiştir.
Bu durumda X cisminin kütlesi ile Y cisminin ağırlığındaki değişim nasıl olur?
16 Jüpiter'in kütlesi Dünya'nınkinden 300 kat daha fazladır. Özdeş bir cisim, farklı ölçme aletleriyle Dünya'da ve Jüpiter'de ölçülmüştür. Aşağıdaki görselde ölçüm yapılan gezegenler gösterilmiştir.
verilenlerden hangileri bu iki gezegende farklı değer alır?
