|
Kuvvet Nedir?
- Duran bir cismi harekete geçiren, hareketli cismin hızını ya da yönünü değiştiren, cismi durdurabilen ve cisimlerin şeklini değiştirebilen etkiye kuvvet denir.
- Kuvvet F harfi ile gösterilir; birimi Newton (N)dur.
- Kuvvetin kendisi görünmez, etkisi görülür (hareket, durma, yön ve şekil değişimi).
- Kuvvet cisimleri iter ya da çeker.
- Temas gerektiren (itme, çekme, vurma) ve temas gerektirmeyen (mıknatıs, yer çekimi) kuvvetler vardır.
Kuvvetin Etkileri
- Duran cismi harekete geçirir (kalemi itmek).
- Cismi hızlandırır (topa vurmak).
- Cismi yavaşlatır ya da durdurur (fren yapmak).
- Cismin hareket yönünü değiştirir (direksiyonu çevirmek).
- Cisimde şekil değişikliği oluşturur (süngeri sıkmak).
Kuvvetin Büyüklüğü
- Kuvvet ölçülebilir bir büyüklüktür; çizimlerde ok uzunluğu kuvvetin büyüklüğünü gösterir.
- Ok ne kadar uzunsa kuvvet o kadar büyüktür.
- 10 N'luk kuvvetin oku, 40 N'luk kuvvetin okundan dört kat kısadır.
Dinamometre (Kuvvetölçer)
- Kuvvetin büyüklüğünü ölçen araca dinamometre ya da kuvvetölçer denir.
- Dinamometre, içindeki sarmal yayın esneklik özelliğinden yararlanılarak yapılır.
- Uygulanan kuvvet arttıkça yaydaki uzama artar ve gösterge daha aşağı iner.
- Parçaları: tutma halkası · esnek sarmal yay · gösterge (ibre) · eşit bölmeli ölçek · çengel.
- İnce yaylı dinamometre küçük kuvvetleri ölçer ve daha hassastır; kalın yaylı dinamometre büyük kuvvetleri ölçer.
- Ölçebileceği en büyük değer aşılırsa yay esnekliğini kaybeder ve dinamometre bozulur.
Ölçüm Örneği
- 0-20 N arasını gösteren ve 10 bölmeden oluşan dinamometrede her bölme 20 ÷ 10 = 2 N'dur.
- İbre 5. bölmede ise ölçülen kuvvet 5 × 2 = 10 N'dur.
- Yay her 10 N'da 1 cm uzuyorsa 30 N'luk cisim yayı 3 cm uzatır.
Dinamometre Modeli Tasarlama
- Malzemeler: paket lastiği (ince yay), mukavva, pet şişe, ataç/çengel, makas, cetvel.
- Lastik gövdeye gerilir, alt ucuna çengel takılır.
- Gövdeye eşit aralıklı işaretler konur ve bilinen bir kuvvetle kalibre edilir.
- Model, yeni kanıtlara göre geliştirilir (ince lastik → hassas; kalın lastik → büyük kuvvet).
Sık Karıştırılanlar
- Kuvvet görünmez; cisim üzerindeki etkisi görülür.
- Oyun hamuru ve sakız esnek değildir; kuvvet kalkınca eski hâline dönmez.
- Terazi kütleyi (kg), dinamometre kuvveti (N) ölçer.
|