DNA VE GENETİK KOD ÖDEVPEDİA 2

Fen Ansiklopedisi sitesinden
DİĞER 8. SINIF ÖDEVPEDİA İÇİN

‎‎MEVSİMLER VE İKLİM ‎‎MEVSİMLER VE İKLİM 2 ‎‎MEVSİMLER VE İKLİM 3 ‎‎DNA VE GENETİK KOD ‎‎DNA VE GENETİK KOD 2 ‎‎DNA VE GENETİK KOD 3 ‎‎DNA VE GENETİK KOD 4 ‎‎DNA VE GENETİK KOD 5 ‎‎BASINÇ ‎‎BASINÇ 2 ‎‎MADDE VE ENDÜSTRİ

HAFTALIK OLARAK OKUL PLANINA GÖRE O HAFTA İŞLENEN KONULAR İLE ALAKALI OLARAK HAZIRLANAN ÖDEVPEDİA'YA HER ÇARŞAMBA YENİ BİR SAYFA EKLENMEKTEDİR. SİTEDE VAR OLAN BÜTÜN ÇALIŞMALAR OKUL BİLGİLERİNİ PEKİŞTİRME AMAÇLIDIR. BU NEDENLE ÖNCELİK OKUL DERSLERİ VE ÖDEVLERİ OLMALIDIR!

KALITIM

Anne ve babadan gelen kalıtsal özelliklerin yavru bireylere aktarılmasına kalıtım (soyaçekim veya irsiyet olarak da adlandırılır) denir. Canlı vücudunu oluşturan karakterleri üremeyle nesilden nesile aktarılmasını inceleyen bilime genetik (kalıtım) bilimi denir. Biyoloji biliminde kalıtım çalışmaları genetik olarak adlandırılır.

Genetikle ilgili önemli çalışmaları Gregor Mendel yapmıştır. Bezelye üzerinde yaptığı çalışmalar 7 yıl sürmüştür. (1860–1866)Gregor Mendel yaptığı deneylerde bezelye bitkisini kullanmıştır.

Kalıtım ile İlgili Kavramlar

  • Kromozom: Canlının kalıtım birimi olan genleri üzerinde taşıyan yapılara kromozom denir.
  • Homolog (eş) kromozom: Biri anadan diğeri babadan gelen, şekil ve büyüklük bakımından birbirine benzeyen, karşılıklı bölgelerinde aynı karaktere etki eden genleri taşıyan kromozomlardır.
  • Karakter: Canlı vücudunu oluşturan her bir özelliğe karakter denir. (Kalıtımda her karakterde 2 özellik var) Nesilden nesile genlerle aktarılan özelliklere kalıtsal karakter denir. Kalıtsal karakterlere göz rengi, kan grubu, ten rengi, boy uzunluğu, saç şekli, saç rengi, kulak memesinin ayrık veya yapışık olması gibi örnekler verilebilir. Nesilden nesile genlerle aktarılamayan özelliklere de kalıtsal olmayan karakter denir. Kalıtsal olmayan karakterlere vücut ağırlığı, kasların gelişmişliği, zekâ derecesi, uzuv eksikliği gibi örnekler verilebilir.
  • Gen: Bir karakterin oluşumunda etkili olan DNA parçasıdır. Genler, özelliklerin bir nesilden diğer nesile aktarılmasını sağlar.(Deri rengi, boy, saç, kan grubu gibi) Kalıtımda genler harflerle gösterilir. (Örnek: A, B, c, d)
  • Allel gen: Aynı karaktere etki eden genlerden her birine alel denir. Biri anneden biri babadan gelir.
  • Baskın gen(Dominant gen): Her durumda etkisini gösteren gendir. Bulunduğu hücrede ya da taşıdığı karakterleri her zaman oluşturan gene denir. Baskın özellikler canlılar dünyasında en fazla görülen özellikler grubunu oluşturur. Büyük harflerle gösterilir. A, B, C, D, E gibi
  • Çekinik gen (Resesif gen): Baskın gen olmadığı zaman etkisini gösteren gendir. Genotip te yer alan her genin özelliği fenotipte görülmeyebilir. Çekinik özellikler doğada az sayıda canlıda görülen özellikler grubunu oluşturur. Küçük harflerle gösterilir. a, b, c, d, e gibi
  • Saf Döl (Homozigot) (Arı döl): Anne ve babadan gelen genlerin ( allel genler) aynı olmasıdır. ( AA, aa, BB, bb gibi, )
  • Melez Döl (Heterozigot) (Hibrit): Anne babadan gelen (Allel genlerin) farklı olmasıdır. (Aa, Bb, Cc gibi)
  • Genotip: Bireyin sahip olduğu genlerin toplamıdır. Gen yapısıdır. Canlıların saf döl mü, melez mi olduklarını gösterir. Bir karakterin baskın veya çekinik olması, saf veya melez döl olması onun genotipiyle ilgilidir. Örnek: AA, BB, Aa, Bb,
  • Fenotip: Genotip ve çevresel etkenlere bağlı olarak ortaya çıkan özelliklere ise fenotip adı verilir. (Canlının dış görünüşüdür. Gen yapısının dışa yansımasıdır.) Siyah saç, A kan grubu, Beyaz ten rengi, göz rengi, vb. özellikler fenotiptir.
  • Çaprazlama, iki farklı bireyden (anne-babadan) gelen üreme hücrelerinin birleşmesi olarak tanımlanabilir. Oluşan yavruların genotip ve fenotipleri bulunmaya çalışılır. Çaprazlama yapıldığında bir özelliğin oluşmasının olasılıkları vardır.
Örneğin; a özelliği mavi gözlü, A ise kahverengi göz özelliği. Harflerin büyüklüklerinden anlayacağımız gibi mavi göz çekinik olan, kahverengi ise baskın olan özellik. Anne ve babadan gelen genler ile oluşabilecek 3 olasılık durumu vardır. AA şeklinde oluşan Saf Baskın dediğimiz durumda yavru kahverengi gözlü olacaktır. Gene kahverengi göze sahip olabileceği ikinci durum Melez Baskın Aa şeklinde bir araya gelmesidir. Mavi gözlü olması için ise iki çekinik genin de bir araya gelmesi ve saf çekinik (aa) olması gereklidir.

MENDEL YASALARI:

Mendel’in yaptığı çalışmalar sonucu elde ettiği yasalardır.

1-Karakterlerin Benzerliği (Birleşmesi) Kanunu: Farklı türden homozigot iki dölün (biri baskın, biri çekinik) çaprazlanması sonucu elde edilen ilk oğul döllerin (F1 dölünün) hepsinin fenotip ve genotipleri aynıdır ve hepsi de %100 heterozigot yani melezdir .

Homozigot Dominant x Homozigot Resesif = %100 Heterozigot (Melez)

DD x dd = %100 Dd

2-Karakterlerin Gizli Kalması (Dominantlık, Resesiflik) Kanunu:

F1 dölünde elde edilen melez bireylerin genotipinde baskın ve çekinik genler birlikte bulunur. Bu bireylerin genotipinde baskın gen etkisini gösterirken, çekinik genin etkisi gizli kalır (çekinik gen yok olmaz).

Dd Baskın gen (D) etkisini gösterir ve düzgün görünüşlüdür.

Çekinik gen (d) etkisini gösteremez ve etkisi gizli kalır.

3-Karakterlerin Ayrılması Kanunu :

Melez iki aynı dölün (F1 dölünden elde edilen) kendi arasında çaprazlanması sonucu elde edilen (oluşan) ikinci oğul döllerin (F2 dölünün) karakterleri birbirinden ayrılır. F2 dölünde (ikinci oğul döllerde) elde edilen bireylerin; 1/4 ü homozigot dominant, 1/4 ü homozigot resesif, 2/4 ü de heterozigot (melez) bireylerdir.

Heterozigot x Heterozigot =  1/4 Homozigot Dominant  1/4 Homozigot Resesif

          2/4 Heterozigot (Melez)

Dd x Dd = 1/4 DD     1/4 dd      2/4 Dd

4-İnsanda Cinsiyetin Belirlenmesi:

Canlıların sahip olduğu (canlı vücudunda bulunan) hücreler kromozom sayısına göre diploit (2n) kromozomlu hücreler (vücut hücreleri) ve haploit (n) kromozomlu hücreler (üreme hücreleri) olarak iki çeşittir.

Canlıların vücut özelliklerini belirleyen ve 2n kromozomlu olan hücrelere vücut hücreleri veya diploit (2n) kromozomlu hücreler denir. İnsanların vücut hücrelerinde 2n=46 kromozom bulunur.

Canlılarda üreme olayını gerçekleştiren ve n kromozomlu olan hücrelere üreme hücreleri veya gametler veya haploit (n) kromozomlu hücreler denir. İnsanların üreme hücrelerinde (yani sperm ve yumurta hücrelerinde) n=23 tane kromozom bulunur.

Eşeyli (döllenme ile) üreyen canlıların vücut hücrelerinde iki çeşit kromozom bulunur. Canlıların vücut özelliklerini belirleyen kromozomlara vücut kromozomları, canlının cinsiyetini belirleyen kromozomlara eşey  kromozomları denir.

İnsanların vücut hücrelerinde bulunan 46 (23 çift) kromozomdan 44 tanesi (22 çifti) vücut özelliklerini belirleyen vücut kromozomlarıdır.

İnsanların vücut hücrelerinde bulunan 46 (23 çift) kromozomdan 2 tanesi (1 çifti) cinsiyeti belirleyen cinsiyet (eşey) kromozomlarıdır. Cinsiyet kromozomları erkeklerde XY, kadınlarda XX şeklinde gösterilir. İnsanlarda cinsiyeti Y kromozomu belirler. Hücrelerinde Y kromozomu bulunduranlar erkek, bulundurmayanlar ise dişidir.

İnsanların vücut hücrelerinde bulunan cinsiyet kromozomları bazı kalıtsal hastalıkları da (hemofili, renk körlüğü gibi) taşır.

Erkeklerde;

▪ Vücut Hücrelerinde: 2n = 46 ( 44  + XY )  

▪ Üreme Hücrelerinde: n   = 23 (22+X , 22+Y) kromozomları bulunur.

Kadınlarda;

▪ Vücut Hücrelerinde: 2n = 46 ( 44  + XX ) kromozomları bulunur.

▪ Üreme Hücrelerinde: n   = 23 (22+X , 22+X) kromozomları bulunur.

5-Kalıtsal Hastalıklar ve Kalıtsal Hastalıkların Taşınması:

Canlıların sahip oldukları ve anne–babalarından (atalarından, yakın akrabalarından) aldıkları özelliklere kalıtsal özellikler denir. Kalıtsal özelliklerin tamamı kromozomların üzerinde bulunan genlerle taşınır. Canlılardaki kalıtsal özelliklerden biride kalıtsal hastalıklardır.

Kalıtsal hastalıklar, kromozom sayılarında eksiklik ya da fazlalık olması nedeni ile ya da genlerdeki değişimler sonucunda ortaya çıkabilir. Bununla birlikte genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi ile ortaya çıkan hastalıklar da vardır. Kalp ve damar hastalıkları, hipertansiyon, şişmanlık, diyabet gibi hastalıklar ve kanserler buna örnek olabilir.

Kalıtsal hastalıkların tamamı kromozomların üzerinde bulunan genlerle oğul döllere (yavrulara) taşınır (aktarılır). Kalıtsal hastalıkların bir kısmı vücut kromozomları (üzerindeki genler) ile bir kısmı da cinsiyet (eşey) kromozomları (üzerindeki genler) ile taşınır.

Kalıtsal hastalıkları taşıyan genler baskın veya çekinik olabilir.


Cinsiyete Bağlı Kalıtsal Hastalıklar (Eşeye Bağlı Kalıtım):

İnsanlarda bazı hastalıklar kalıtsal olup, bu hastalıklar cinsiyet (eşey) kromozomları üzerindeki çekinik genlerle taşınır. Bazı hastalıkların genleri sadece X kromozomu üzerinde taşınırken bazı hastalıkların genleri de sadece Y kromozomu üzerinde taşınır. Cinsiyet kromozomları üzerindeki genlerle taşınan bu hastalıklara cinsiyete bağlı kalıtsal hastalıklar denir.

İnsanlarda Yaygın Olarak Görülen Kalıtsal Hastalıklar:

Renk körlüğü : kırmızı ve yeşil (veya bazen sarı) renkleri ayırt edememe hastalığıdır. Renk körlüğü hastalığı çekinik genlerle belirlenir (taşınır) ve bu gen sadece X kromozomu üzerinde bulunur. Y kromozomu üzerinde renk körlüğü hastalığı geni bulunmaz.

Renk körlüğü hastalığı geni r ile renk körü olmama yani normal ve sağlam olma geni R ile gösterilir.

  • Renk Körlüğü Geni : r
  • Normal (Sağlam) Gen : R
  • Erkeklerde; XRY : Normal (Sağlam)
  • XrY: Renk Körü Hastası
  • Kadınlarda;XRXR: Normal (Sağlam)
  • XRXr: Taşıyıcı (Sağlam)
  • XrXr: Renk Körü Hastası

Hemofili: Hemofili, kanın pıhtılaşmaması (ya da geç pıhtılaşması) hastalığıdır. Hemofili hastası olan insanlarda kanın pıhtılaşmasını sağlayan protein üretilmez. Çok küçük bir yaralanmada, sıyrıkta veya iç kanamada akan kan uzun süre durdurulamaz ve kan kaybından kişi hayatını kaybeder.

Hemofili hastalığı çekinik genlerle belirlenir ve (taşınır) ve bu gen sadece X kromozomu üzerinde bulunur. Y kromozomu üzerinde hemofili hastalığı geni bulunmaz.

  • Hemofili hastalığı geni h ile hemofili olmama yani normal ve sağlam olma geni H ile gösterilir.
  • Hemofili Hastalığı Geni : h
  • Normal (Sağlam) Gen : H
  • Erkeklerde; ▪ XHY : Normal (Sağlam)
  • XhY : Hemofili Hastası
  • Kadınlarda; ▪ XHXH : Normal (Sağlam)
  • XHXh : Taşıyıcı (Sağlam)
  • XhXh : Hemofili Hastası

Down sendromu : Ebeveynlerin yaşı ile çevresel etmenlere bağlı olarak

ortaya çıkan kalıtsal bir hastalıktır. Kromozom sayısındaki değişmeden kaynaklanır. Kromozom sayısı 47 ye yükselir ve sendrom ortaya çıkar.

Orak Hücreli Kansızlık : Daha çok akraba evlilikleri sonucu ortaya çıkar. Orak hücreli kansızlık hastalarının hemoglobini anormal bir yapıda ürerler. Oluşan anormal yapı yeterli oksijen taşınmasına engel olur.

Albinoluk (halk dilinde abraşlık): Özellikle insanlarda melanin pigmentinin yokluğuna bağlı olarak renksizleşmedir. Bu çoğunlukla tirosinaz denen bir enzimin eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Albino canlılarda deri genellikle çok açık renkli, saç-tüy-kıl gibi keratin yapılar beyaz renkie ve gözler kırmızıdır.

Akdeniz anemisi (tıptaki adıyla Talasemi): Akdeniz ülkelerindeki ırklarda görülen, doğacak çocuğa anne-babasından ”Beta Talasemi” geninin sirayetiyle kalıtımsal olarak geçen bir çeşit “kansızlık” hastalığıdır. Akdeniz anemisinde, alyuvarlar hemoglobin sentezi azaldığı için içleri boş görülür. Tanıda bu görünüm ilk basamak testi olarak önemlidir

Sistik Fibrosis: Çocukluk çağında görülen, yapışkan koyu mukus nedeniyle pankreas kanallarının tıkanması ve pankreas yetersizliği, kronik akciğer hastalığı, terde sodyum ve klor seviyesinin yükselişi ile belirgin bir kalıtsal hastalık.

Ailesel Akdeniz Ateşi: Karın ve/veya göğüs ağrısı ve/veya eklem ağrısı ve şişliğinin eşlik ettiği tekrarlayan ateş nöbetleri ile karakterize bir genetik hastalıktır.

Y Kromozomu Üzerinde Taşınan Kalıtsal Hastalıklar: İnsanlarda kellik, kulak kıllılığı, sakal ve bıyık çıkmaması (köselik), balık pulluluk, ayak parmaklarının (ikinci ve üçüncü parmakların) yapışık olması gibi hastalıklar cinsiyet (eşey) kromozomlarından  sadece Y kromozomu üzerinde bulunur, X kromozomu üzerinde bu hastalıkların genleri bulunmaz ve bu hastalıklar çekinik genlerle belirlenir.

Akraba Evliliği  ve Sakıncaları:

Günümüzde kalıtsal hastalıkların tedavisi büyük oranda yapılamamaktadır. Kalıtsal hastalıklardan korunmak  için sadece önlem alınabilir.  Kalıtsal hastalıklar baskın veya çekinik genlerle taşınır.

Aralarında kan bağı olan kişilerin evlenmesine akraba evliliği denir.

İnsanlardaki kalıtsal hastalık genleri anne ve babalarından yani atalarından gelir. Kalıtsal hastalık geni taşıyan kişinin yakın akrabalarında aynı hastalık geninin bulunma ihtimali, akraba olmayan kişilere göre daha yüksektir. Bu nedenle kalıtsal hastalık geni taşıyan ve akraba olan kişilerin evlenmesi halinde (homozigot durumda) kalıtsal hastalık ortaya çıkabilir.

1

MİNİLOGO.png
Numaralandırılmış bezelye tanelerinin sarı ve yeşil olarak aşağıdaki gibi kendini fenotipler. Bu bezelye tanelerinin kesin olarak bulunabilen genotiplerini alttaki tabloda işaretleyiniz. Kesin olmayanlar için "?" bölümüne işaretleme yapın.
Başlangıçta Fasulye tanesi mendel 1.png
1
Çarpı icon 1.png Fasulye tanesi mendel 2.png
2
1. Kuşak Fasulye tanesi mendel 1.png
3
Fasulye tanesi mendel 1.png
4
Fasulye tanesi mendel 1.png
5
Fasulye tanesi mendel 1.png
6
Seçilenler Fasulye tanesi mendel 1.png
4
Çarpı icon 1.png Fasulye tanesi mendel 1.png
5
2. Kuşak Fasulye tanesi mendel 1.png
7
Fasulye tanesi mendel 1.png
8
Fasulye tanesi mendel 1.png
9
Fasulye tanesi mendel 2.png
10

12345678910
SS
Ss
ss
?

2

MİNİLOGO.png
Aşağıdaki tabloda baskın ve çekinik gen türleri gösterilmiştir. Buna göre alttaki tabloda genotipleri verilen bitkilerin genotip türü ve fenotip özelliklerini doldurunuz.
Karakter Baskın Çekinik
Tohum Şekli Fasulye tanesi mendel 2.png
Y
Fasulye tanesi mendel 4.png
y
Boy Uzunluğu Fasulye bitkisi mendel 2.png
U
Fasulye bitkisi mendel 1.png
u
Çiçek Rengi Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
M
Beyaz Fasulye Çiçeği mendel.png
m

UummYYYyuuMM
Melez Döl
Saf Döl
Uzun Boylu
Kısa Boylu
Yuvarlak Tohum
Buruşuk Tohum
Mor Çiçek
Beyaz Çiçek


A. Aşağıda yer alan kavramları, verilen cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun şekilde yerleştiriniz. MİNİLOGO.png

Mendel Hemofili Gen Çaprazlama Homozigot Alel Gen Kalıtsal Genotipi Heterozigot Akraba

1

DNA'da karakter belirten anlamlı parçalara

adı verilir.

2

Canlının göz rengi, boy uzunluğu, esmer yada kumral olması gibi özellikler

özelliktir.

3

Fasulyeler ile yaptığı araştırmalar ile kalıtımın temellerini oluşturmuş bilim adamı

'dir.

4

İki baskın yafa iki çekinik genin bir araya gelmesine

, diğer adıyla saf döl denir.

5

Bir baskın bir çekinik genin bir araya gelmesine

, diğer adıyla melez döl denir.

6

, kanın pıhtılaşmaması (ya da geç pıhtılaşması) hastalığıdır.

7

Bir karakterin baskın veya çekinik olması, saf veya melez döl olması onun

ile ilgilidir.

8

Kalıtsal hastalıkların oluşmasındaki riskini

evliliği arttırır.

9

Karakterin yavru bireye aktarılma şansını

hesaplamalarıyla bulabiliriz.

10

Biri anneden biri babadan gelen aynı karaktere etki eden genlerden her birine

denir.


B. Aşağıda verilen bilgiler doğru ise D, Yanlış ise Y seçeneğini seçiniz. MİNİLOGO.png

1

 D   Y 
X ve Y kromozomları cinsiyet kromozomu olarak da bilinir.
Baskın genleri sembollerken küçük harf kullanmaya dikkat edilmelidir.
Mendel çalışmalarını kilise bahçesine diktiği fasulyeleri ile yapmıştır.
Biyoloji biliminde kalıtım çalışmaları genetik olarak adlandırılır.
Akraba evliliği ile kalıtsal hastalıkların bulaşma riski azaltılabilir.

2

 D   Y 
Down sendromu ve renk körlüğü gibi kalıtsal hastalıklar tedavi edilebilir.
Çekinik olan bir karakterin ortaya çıkması için mutlaka homozigot döller kullanılmalıdır.
Nesilden nesile genlerle aktarılamayan özelliklere kalıtsal olmayan karakter denir.
Bulunduğu hücrede ya da taşıdığı karakterleri her zaman oluşturan gene dominant gen denir.
Çekinik gen sadece baskın gen olmadığı zaman etkisini gösteren gendir.

C. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. MİNİLOGO.png

1 Aşağıda bazı bilgiler ve bu bilgilere ait kavramlar verilmiştir.

Gen Aynı karaktere etki eden genlerden her birine denir. Biri anneden biri babadan gelir.
Fenotip DNA molekülü üzerinde yer alan ve belli bir protein üretimi için kod veren parçadır.
Alel Genetik etkilerle oluşan özelliklerin canlının görünümünde etkili olmasıdır.

Buna göre bu kavramlar ile bilgilerin eşleştirilmesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) ===
B) ===
C) ===
D) ===

2 Aşağıda mor ve beyaz çiçekli bezelyelerin çaprazlaması sonucu oluşan fenotipler gösterilmiştir.

Başlangıçta Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
1
Beyaz Fasulye Çiçeği mendel.png
2
1. Kuşak Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
3
Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
4
Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
5
Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
6
Seçilir Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
4
Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
5
2. Kuşak Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
7
Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
8
Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
9
Beyaz Fasulye Çiçeği mendel.png
10

Kaç numaralı çiçek bitkileri çiçek rengi bakımından kesinlikle melezdir?

A) 1 ve 4
B) 3, 4, 5 ve 6
C) 4, 5, 6, ve 7
D) 3, 4, 5, 6, 8 ve 9

3 İnsanlardaki kalıtsal hastalık genleri anne ve babalarından yani atalarından gelir. Kalıtsal hastalık geni taşıyan kişinin yakın akrabalarında aynı hastalık geninin bulunma ihtimali, akraba olmayan kişilere göre daha yüksektir. Bu nedenle kalıtsal hastalık geni taşıyan ve akraba olan kişilerin evlenmesi halinde (homozigot durumda) kalıtsal hastalık ortaya çıkabilir.

Buna göre;

  1. Ailesinde çekinik genle hastalık taşıyan bireylerin akraba evliliği yapmasıyla doğacak çocuklarının hasta olmasına neden olabilir.
  2. Akraba evliliği yapan bireylerin hastalık taşıyan genin fenotip olarak görülmesi daha büyük ihtimaldir.
  3. Çekinik genle taşınan hastalıklar sadece akraba evliliğinde görülür.

yukarıda verilen yorumlardan hangileri doğrudur?

A) Yalnız 1
B) 1 ve 2
C) 2 ve 3
D) 1, 2 ve 3

4 Aşağıda 1 adet kısa boylu bezelye ve 2 adet genotipleri farklı uzun boylu bezelye bitkisi numaralandırılmıştır.

Fasulye bitkisi mendel 1.png
1
Fasulye bitkisi mendel 2.png
2
Fasulye bitkisi mendel 2.png
3
Kısa
Boylu
Uzun
Boylu
Uzun
Boylu

Numaralandırılmış bezelyelerden;

  • 1. ve 2. görseldeki bezelye bitkisi çaprazlama yapıldığında tamamı uzun boylu bitki oluşmaktadır.
  • 1. ve 3. görseldeki bezelye bitkisi çaprazlama yapıldığında yarısı uzun yarısı kısa boylu bitki oluşmaktadır.

Buna göre görseldeki hangi bitkiler saf döldür?

A) 1 ve 2
B) 1 ve 3
C) 2 ve 3
D) 1, 2 ve 3

5 Tabloda bazı genlerin baskın olma durumları gösterilmiştir.

Özellik Baskın Çekinik
A Tık icon 3.png
B Tık icon 3.png
C Tık icon 3.png
D Tık icon 3.png
.

Tabloda verilen bilgilere göre aşağıda yapılan yorumlardan hangisi doğrudur?

A) "A" özelliği genotipte yer aldığı her durumda etkisini gösterir.
B) "B" özelliği dış görünüşte etkisini göstermesi için anne ve babadan gelen genlerin genotipinin homozigot olması gerekmektedir.
C) "C" özelliği sadece homozigot durumunda özelliğini gösterir.
D) "D" özelliği genetipinde gösteren bir birey saf veya melezdir.

6 Kıvırcık sağ geni düz saç genine baskındır. Kıvırcık olan anne ve babanın ilk çocukları düz saçlıdır.

Buna göre doğacak olan ikinci çocuk;

Genotip Fenotip
1 Dd Kıvırcık
2 dd Düz
3 DD Kıvırcık
.

Fenotip ve genotipi yukarılardan hangisi gibi olabilir?

A) Yalnız 1
B) 1 ve 2
C) 2 ve 3
D) 1, 2 ve 3


TEST

1 I. Baskın genler küçük harf ile gösterilir.

II. Baskın genler sadece saf dölle kendi özelliğini gösterebilirler.

III. Bir genotipte çekinik bir karakter varsa mutlaka fenotipte kendini gösterir.

Yukarıdaki ifadelere bakıldığında hangilerinin yanlış olduğu söylenebilir.

A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III

2 Aşağıda 2 tanesi uzun ve bir tanesi kısa boylu bir bezelye bitkisine ait genotipleri verilmiştir.

Fasulye bitkisi mendel 2.png Fasulye bitkisi mendel 2.png Fasulye bitkisi mendel 1.png
Aa AA aa

Buna göre aşağıda yapılan yorumlardan hangisi doğrudur?

A) "Aa" homozigot döldür.
B) Baskın olan kısa boy genidir.
C) "A" geni uzun boy genini belirtir.
D) Melez döller çekinik özelliği gösterir.

3 Bezelyelerin çaprazlamasından meydana gelen 1. ve 2. kuşak döller aşağıda gösterilmiştir.

Başlangıçta Fasulye mendel 3.png
Saf yeşil
tohumu
Çarpı icon 1.png Fasulye mendel 4.png
Saf sarı
tohumu
1. Kuşak Fasulye mendel 4.png Çarpı icon 1.png Fasulye mendel 4.png
2. Kuşak Fasulye mendel 4.png
?
Fasulye mendel 4.png
?
Fasulye mendel 4.png
?
Fasulye mendel 3.png
?

Buna göre 2. kuşakta oluşabilecek ;

  1. Saf sarı tohumlu bezelye
  2. Saf yeşil tohumlu bezelye
  3. Melez sarı tohumlu bezelye

çeşitlerden hangileri oluşabilir.

A) Yalnız 2
B) 1 ve 2
C) 1 ve 3
D) 1, 2 ve 3

4 Aşağıdaki soy ağacında bazı bireylerın siyah ve sarı saç rengine ait genotip bilgileri verilmiştir.

Aile ağacı örnek.png

Buna göre;

I. Anne ve babanın genotiplerinde sarı saç geni kesinlikle bulunmaktadır.

II. Annenin saç rengi bakımından genotipi homozigot olabilir.

III. Genotipi yazılmayan diğer oğul bireylerin fenotipi kesinlikle siyahtır.

yapılan yorumlardan hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III

5 Bezelye çaprazlamalarında genotipi verilen bitkilerden oluşabilecek döllerin ihtimali aşağıdaki gibi gösterilmiştir.

Pembe Çiçekli fasulye bitkisi.png
SS
Çarpı icon 3.png Pembe Çiçekli fasulye bitkisi.png
ss
Eşittir icon 3.png Fasulye tanesi mendel 1.pngFasulye tanesi mendel 1.pngFasulye tanesi mendel 1.pngFasulye tanesi mendel 1.png
Sarı tohumlu bezelye
Pembe Çiçekli fasulye bitkisi.png
Ss
Çarpı icon 3.png Pembe Çiçekli fasulye bitkisi.png
ss
Eşittir icon 3.png Fasulye tanesi mendel 1.pngFasulye tanesi mendel 1.png
Sarı tohumlu
bezelye
Fasulye tanesi mendel 2.pngFasulye tanesi mendel 2.png
Yeşil tohumlu
bezelye
Pembe Çiçekli fasulye bitkisi.png
Ss
Çarpı icon 3.png Pembe Çiçekli fasulye bitkisi.png
ss
Eşittir icon 3.png Fasulye tanesi mendel 1.pngFasulye tanesi mendel 1.pngFasulye tanesi mendel 1.png
Sarı tohumlu
bezelye
Fasulye tanesi mendel 2.png
Yeşil tohumlu
bezelye

Buna göre;

I. Saf döl bezelyelerinin çaprazlanmasıyla aynı fenotipe sahip canlılar oluşur.

II. Melez döl bezelyelerinin çaprazlanmasıyla farklı fenotipe sahip canlılar oluşur.

III. Melez döl ve saf döl bezelyelerinin çaprazlanmasıyla baskın fenotipe sahip canlılar oluşur.

yapılan yorumlardan hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) I, II ve III

6 Akraba evliliği, zararlı baskın gen ve çekinik gen üst üste gelerek çakışması olasılığını artırdığından genetik hastalıkların görülmesine yol açabilir. Bunların çocuklukta görülmesi için anne ve babanın her ikisinin de en azından bir zararlı çekinik gene sahip olması gerekir. Dolayısıyla akraba evlilikleri; aynı gen yapısına sahip olan ailede, çekinik genlerin birbirleriyle karşılaşma olasılığını artıracaktır.

Soy ağacı hastalıklı örnek.png

Yukarıda verilen soy ağacında anne ve babanın akraba olduğu bilindiğine göre aşağıda yapılan yorumlardan hangisi doğrudur?

A) Baba kesinlikle hastalık geni taşımaz
B) Ahmet'in kardeşleri kesinlikle hastalık geni taşımazlar.
C) Ahmet'in hasta olmasına anneden gelen gen neden olmuştur.
D) Ahmet'in hasta olmasına anne ve babadan gelen genler neden olmuştur.

7 Bezelye çaprazlamalarında sarı renkteki tohum geni her zaman baskın gendir.

Aşağıda farklı genotiplerdeki fasulye tohumları ile 3 farklı çaprazlama yapılıyor.

1. Çaprazlama 2. Çaprazlama 3. Çaprazlama
Fasulye tanesi mendel 1.png X Fasulye tanesi mendel 1.png Fasulye tanesi mendel 1.png X Fasulye tanesi mendel 2.png Fasulye tanesi mendel 2.png X Fasulye tanesi mendel 2.png

Bu çaprazlamalar ile alakalı aşağıda yapılan yorumlardan hangisi kesin olarak yanlıştır denilebilir?

A) En az fenotip çeşitliliği 3. çaprazlama olabilir.
B) 3. çaprazlanan tohumlar kesinlikle saf döldür.
C) 1. çaprazlamada %100 aynı fenotipte bezelyeler oluşacaktır.
D) 2. çaprazlamada iki farklı fenotipe sahip bezelye oluşma ihtimali vardır.

8 Mor çiçekli ve beyaz çiçekli fasulye bitkilerinde mor renk çiçek geninin baskın olduğu bilinmektedir. A, B, C ve D çiçekleri şekildeki gibi çaprazlandığında iki adet beyaz çiçek elde edildiği gözlenmiştir.

A B C D
Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
Mor
Çiçek
Beyaz Fasulye Çiçeği mendel.png
Beyaz
Çiçek
Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
Mor
Çiçek
Pembe Fasulye Çiçeği mendel.png
Mor
Çiçek
Aşağı sağ icon 4.png Aşağı sol icon 4.png Aşağı sağ icon 4.png Aşağı sol icon 4.png
Beyaz Fasulye Çiçeği mendel.png
Beyaz
Çiçek
Beyaz Fasulye Çiçeği mendel.png
Beyaz
Çiçek

Buna göre bu çaprazlamalarla alakalı olarak;

I. A ve B bezelyelerinin genotipleri bilinebilir.

II. A bezelyesindeki beyaz çiçek geni yavru bireye aktarılmamıştır.

III. C ve D bezelyeleri genotipinde iki renk çiçek genini de barındırır.

İfadelerinden hangileri doğrudur?

A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III